Əsas səhifə | Kitabxana | Məqalələr | Şübhələr | Sual və cavab | Alimlər | Şiəliyə tapınanlar | Nəzər nöqtəsi | Qalereya |

|

QİYAMƏT GÜNÜ VƏ ÖLÜMDƏN SONRAKI HƏYAT


Nasir Məkarim Şirazi

Ə. Rəhimov

Biz inanırıq ki, dünyasını dəyişən bütün insanlar bir gün (qiyamət günü) yenidən Allahın əmrilə diriləcəklər. O gündə onların əməllərinə baxılar, yaxşı və saleh əməl sahiblərini əbədi olaraq behiştə, pis əməl sahiblərini isə cəhənnəmə daxil edəcəklər. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Allahdan başqa tanrı yoxdur. Şübhəsiz, baş verəcəyində heç bir şəkk olmayan qiyamət günündə sizin hamınızı bir yenə yığacaqdır.”1 Yaxud “Naziat” surəsi 37-41 ayələrdə deyilir: “Tuğyan edən və bu dünya həyatını üstün tutanın yeri (yəqin bil) cəhənnəmdir. Lakin Rəbbinin əzəmətindən qorxub nəfsini (öz pis) istəyindən qoruyanın yeri (yəqin bil) behiştdədir!”
Bu dünya bir körpüyə bənzəyir ki, bütün insanlar ondan keçərək, axirət dünyasına qədəm qoymalıdırlar. Başqa sözlə desək, bu dünya bir ticarət mərkəzinə (bazara), yaxud əkin yerinə oxşayır ki, onun mənfəətləri qiyamət günü ələ gəlir (bu dünyada əkdiklərini o dünyada biçirsən). İmam Əli (ə) buyurur:
“Dünya, onunla sədaqətlə rəftar edən kəslər üçün doğruluq və düzgünlük məkanıdır. Ondan azuqə götürənlər üçün ehtiyacsızlıq sarayıdır. Ondan ibrət alanlar üçün agahlıq və ayıqlıq məkanıdır! Dünya Allahın dostlarının məscididir! Dünya mələklərin namaz qıldığı yer, vəhyin nazil olduğu yer, haqsevərlərin ticarət məkanıdır! Yalnız bu dünyada əncam verilən saleh əməllərin vasitəsilə behişti qazanmaq mümkündür!”2

MƏADIN SÜBUT VƏ DƏLİLLƏRİ GÜN TƏK AYDINDIR

Məadın dəlilləri hər bir kəsə gün tək aydındır. Çünki:
1. Bu dünyanın həyatı insan yaranışının son hədəfi ola bilməz! Necə ola bilər ki, bu dünyanın məhdud, bir neçə günlük müxtəlif əziyyətlər, çətinliklərlə dolu həyatını başa vuran insan yoxluğa-heçliyə doğru yuvarlansın? İnsan həyatının bu qədər bihudə və mənasız olması, Allahın insanı belə bir dəyərsiz hədəflə yaratması ağıla uyğun olan fikir deyildir.
Qurani-Kərimdə bu barədə belə buyurulur: “Belə güman edirsiniz ki, sizi boş yerə, bihudə yaratmışıq və Bizə tərəf qaytarılmayacaqsınız?!”
Ayədən göründüyü kimi, əgər qiyamət günü−məad olmasaydı yaşadığımız dünyanın yaranışı, həyatı bihudə və pis nəzərə gələrdi.
2. Allahın ədalətinin tələbinə görə, yaxşılar və pislər bir-birindən ayrılmalı, hər biri öz əməllərinin mükafatını və cəzasını almalıdır. Yaşadığımız dünyada isə yaxşılar və pislər bərabər şəkildə mükafatlandırılır. “Casiyə” surəsinin 21-ci ayəsində buyurulur: “Onlar ki, pis iş görürlər (pis əməl sahibləridirlər), yoxsa belə xəyal edirlər ki, onları iman gətirən və yaxşı iş görənlər kimi qərar verəcəyik?! Necə də pis hökm verirlər!”
3. Allahın sonsuz rəhmətinə əsasən, Onun feyz və mərhəməti öz layiqli bəndələrindən heç vaxt kəsilməmişdir. Allahın dəyərli və gözəl bəndələri daim kamilliyə doğru irəliləmə imkanına malik olmalıdırlar (istər bu dünyada, istərsə də axirətdə). Quranda buyurulur: “Rəhməti özü üçün yazmışdır (Özünə vacib etmişdir). Şübhəsiz, (baş verəcək) qiyamət günü sizin hamınızı (bir yerdə) toplayacaqdır!”3 Quran qiyamət gününə tərəddüd edən, inanmaq istəməyən şəxslərə xitab edərək belə buyurur: “Necə də Allahın ölüləri diriltməyə qadir olduğuna şəkk edirsiniz? Bir halda ki, O, sizi yoxdan yaratdı! Əvvəlcə sizi torpaqdan yaradan Allah bir daha sizi diriltməyə qadirdir.”
“Qaf” surəsinin 15-ci ayəsində buyurulur: “İlk yaradılışda (sizin ilk yaradılışınızda) acizmi olduq? (Nə üçün qiyamət gününə şəkk edirsiniz?!) Yox. Onlar (bu aşkar dəlillərlə birgə) yenidən yaradılacaqlarında (diriləcəklərində) şübhədədirlər!”
Başqa bir ayədə deyilir: “Öz yaradılışını unudaraq, bizə bir misal göstərirlər ki; “Bu çürümüş sümükləri kim dirildəcəkdir?” De ki: “Onları ilk dəfə yaradan (yoxluqdan var edən) dirildəcək! O, hər şeyi yaratmağa qadirdir.”4
Əlavə etmək lazımdır ki, insanın yaradılışı, səmaların və yerin yaradılışı məsələsindən çox da əhəmiyyətli, mühüm deyildir. Bu geniş və əsrarəngiz sirlərlə dolu dünyanı yaradan Uca Xaliq, şübhəsiz, ölüləri diriltməyə də qadirdir! “Əhqaf” surəsinin 33-cü ayəsində buyurulur: “Görmürlərmi ki, göyləri və yeri yaradan və onları yaratmaqla aciz qalmayan vahid Allahdır?! Əlbəttə, O, ölüləri də dirildə bilər! Bəli, O, hər şeyə qadirdir!”

CİSMANİ MƏAD

Biz inanırıq ki, qiyamət günü insanın ruhu və cismi (bədən üzvləri) əncam verdiyi əməllərə görə birlikdə cavab verməli olacaqdır. Çünki insanın əncam verdiyi hər bir iş cismin və ruhun birlikdə olan tələbatı-istəyi ilə baş vermişdir. Elə bu səbəbdən də, təkcə ruh yox, hər ikisi mükafat və cəza müqabilində qiymətləndiriləcəkdir (ölçüləcəkdir).
Quranın məad barəsində olan ayələrinin çoxu cismani məada təkid edir. Quran, “Bu çürümüş sümüklər yenidən necə həyata qaytarılacaqdır?” − deyə təəccüb edən müxaliflərə belə cavab verir: “Əvvəlinci dəfə onu torpaqdan yaradan kəs (Allah) bu işə (ona yenidən həyat verməyə) qadirdir!”5 Və ya buyurulur: “İnsan elə güman edir ki, onun (çürümüş) sümüklərini toplaya (dirildə) bilməyəcəyik?! Bəli, biz onun barmaqlarının cizgilərini də, düzəltməyə (əvvəlki kimi düzəltməyə) qadirik!”6
Göründüyü kimi, bu ayələr cismani məadı, ruhla birgə bədənin (cismin) də qiyamət günü cavab verməli olacağına təkid edir.
“Siz öz qəbirlərinizdən ayağa qaldırılacaqsınız!” − mövzusunda olan ayələr də cismani məada inamı vacib edir.7

ÖLÜMDƏN SONRAKI ALƏM

İnsan dünyasını dəyişdikdən sonra onun sürəcəyi həyat − qiyamət, behişt və cəhənnəm bizim təsəvvür etdiyimiz kimi deyil, həqiqətdə ondan daha da üstün şəkildədir. Quranda buyurulur: “Heç kəsin xəbəri yoxdur ki, gördüyü yaxşı işlərə görə onun üçün (yaxşılar üçün) qeyb aləmində gözləri işıqlandıran necə mükafat yığılıbdır!”8 Peyğəmbər (s)-in məşhur hədisində belə buyurulur: “Allah-təala buyurur ki, Mən öz saleh əməlli bəndələrim üçün gözlərin indiyədək görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və indiyədək ürəklərə dammayan nemətlər hazırlamışam!”9
Doğrusu, biz bu məhdud dünyada ana bətnində olan uşağa bənzəyirik. Ana bətnində olan uşaq, əgər ağıla və düşüncəyə malik olsa, anasının bətnindən kənarda olan varlıqlar, həqiqətlər haqqında (məsələn, günəş, ay, sərinlik, əsrarəngiz güllər, dəniz ləpələri) düzgün fikir yürüdə bilməz! Yaşadığımız dünya da axirət dünyası ilə müqayisədə belədir.

MƏAD VƏ ƏMƏL KAĞIZLARIMIZ

Bizim etiqadımıza əsasən, qiyamət günü əməl namələrimizi (nameyi-əməl) − yaxşı və pis əməllərin yazıldığı səhifələr) əllərimizə verərək, etdiyimiz işlərə görə sorğu-sual edəcəklər.
Yaxşı əməl sahiblərinin əməl kağızını, onların sağ əlinə, pis əməlli insanların əməl naməsini isə sol əlinə verəcəklər. Saleh möminlər öz əməl namələrini oxuduqda çox şad, pis insanlar isə əməl namələrini oxuduqda narahat olacaqlar. “Əl-haqqə” surəsinin 19-25-ci ayələrində oxuyuruq: Nameyi-əmalı sağ əlinə verilən kəs deyər: “Mənim naməmi alın oxuyun! Mən qəti bilirdim ki, öz hesabımı görəcəyəm” O, gözəl bir yaşayışda olacaqdır!... Lakin hər kəsin nameyi-əmalını sol əlinə versələr, deyər; “Kaş mənim naməmi əlimə verməyəydilər...”
Amma “nameyi-əmal” nədir? Necə bir yazıdır ki, heç kəs onun möhtəvasını inkar edə bilməz? Bütün bunların həqiqəti bizə tam şəkildə aydın deyildir. Əslində, əvvəldə işarə etdiyimiz kimi, məad və qiyamətin bir çox həqiqətlərinin, xüsusiyyətlərinin bəzi məsələləri bizə tam aşkar deyildir, onları olduğu kimi anlamaq qeyri-mümkündür. Amma ümumi surətdə, biz məad və qiyamətin hadisələrindən xəbərdarıq.

ƏMƏLLƏRİ MÜŞAHİDƏ ETMƏK VƏ ONLARIN QİYAMƏT GÜNÜ VERDİYİ ŞƏHADƏT

Qiyamət günü Allah-təala bizim bütün əməllərimizə şahiddir. Amma bundan əlavə, bəzi şahidlər də, məsələn; bəzi əməlimiz, ayaqlarımız, üzərində addımladığımız yer, hətta bədənimizin dərisi də, bizim əncam verdiyimiz yaxşı və pis əməllərə şahidlik edəcəklər. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Bu gün (qiyamət günü) biz onların ağızlarını möhürləyərik. Əncam verdikləri əməlləri barəsində isə əlləri bizimlə danışaraq, ayaqları şəhadət verəcəkdir!”10
Başqa bir ayədə isə belə buyurulur: “Odun (cəhənnəm odunun) kənarına gəldikdə, qulaqları, gözləri və dəriləri gördükləri işlərlə əlaqədar onlara qarşı şəhadət verərlər. (Onlar) öz dərilərinə deyərlər: “Nə üçün bizim əleyhimizə şəhadət verirsiniz?” (Dərilər) deyərlər: “O Allah ki, hər şeyi danışdırar, bizi danışdırdı! (Sizin əməllərinizi ifşa etməyi bizə tapşırdı.)”11
“Zəlzələ” surəsinin 2-3-cü ayələrində buyurulur: “O gün yer öz xəbərlərini söylər. O şeydən ki, Pərvərdigarın ona vəhy etmişdir (ki, bu vəzifəni yerinə yetirsin)”.

SİRAT KÖRPÜSÜ VƏ ƏMƏL TƏRƏZİSİ

Biz qiyamət günü “Sirat” körpüsü və əməl tərəzisinin olacağına inanırıq.
“Sirat” cəhənnəmin üzərindən çəkilən bir körpüdür ki, hamı onun üzərindən keçib getməlidir. Deməli, behiştin yolu cəhənnəmin üzərindən keçdikdən sonradır. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Sizin hamınız cəhənnəmə daxil olacaqsınız! (Sirata.) Bu Allahın tərəfindən verilən qəti hökmdür. Sonra təqvalıları qurtaracağıq (nicat verəcəyik) və zülmkarları elə oradaca dizüstə çökmüş halda buraxacağıq!”12
Sirat körpüsündən keçmək olduqca çətin və çox xətərlidir. Bu körpüdən keçməyin asanlığı və çətinliyi əməllərin yaxşı və pis olmasına bağlıdır. Məşhur bir hədisdə oxuyuruq: “Bəzi insanlar bu körpüdən ildırım kimi keçib gedərlər. Bəzi şəxslər isə sürətli atlar kimi, bir dəstə insanlar isə iməkləyərək Sirat körpüsündə irəliləyərlər. Bir qrup insanlar piyada kimi gedərlər. Digərləri isə Siratı asılı halda keçmək istəyər və cəhənnəm alovu onları yalayaraq, bəzi bədən üzvlərini ağzına alar!”13
Qiyamət gününün tərəzisi dedikdə isə, insanların yaxşı və pis əməllərinin ölçülməsi və qiymətləndirilməsi deməkdir. “Ənbiya” surəsinin 46-cı ayəsində belə buyurulur: “Biz ədalət tərəzilərini, qiyamət günü bərpa edəcəyik. Və heç bir kəsə azacıq olsa da belə, zülm olunmayacaqdır. Əməl (yaxşı və ya pis əməl) bir xardal ağırlığı qədər balaca da olsa, yenə hesaba alarıq. Çünki biz hesablaşmağa yetərliyik!”
“Qariə” surəsinin 6-9-cu ayələrində buyurulur: “Lakin kimin (yaxşı) əməl tərəziləri ağır olsa, razı, bəyənilmiş bir yaşayışda olacaqdır. Tərəziləri yüngül olanlar isə cəhənnəmə atılacaqlar!”
Bəli, bizim etiqadımıza əsasən, qiyamət günü ancaq insanların yaxşı əməlləri onlara nicat verəcəkdir. Heç kəsin istəyi, arzusu və xəyalları onu cəhənnəm əzabından qurtara bilməz. Hər kəsin aqibəti öz əməllərinə bağlıdır. Yalnız təqva və paklıq insana nicat bağışlayacaqdır. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Hər kəs(in aqibəti) öz əməllərinə bağlıdır!”14
Bütün bunlar “Sirat” və “Tərəzi” barəsində kiçik bir şərhlər idi. Əvvəldə işarə etdiyimiz kimi, qiyamət gününün bəzi xırdalıqları bizə aydın olmasa da, onun yaşadığımız dünyadan daha üstün və təsəvvüredilməz olduğunu bilirik. Qiyamət gününün bütün həqiqətləri bizim maddi dünyamızın xəyallarından daha ucadır.

QİYAMƏT GÜNÜ “ŞƏFAƏT” MƏSƏLƏSİ

Biz inanırıq ki, qiyamət günü peyğəmbərlər, məsum imamlarımız və Allahın dostları (yaxşı bəndələri) Allahın izni ilə bəzi günahkar insanlara şəfaət verəcək, onları bağışladacaqlar. Amma unutmayın ki, Allah bu icazəni öz mənəvi əlaqələrini Allah-taala və dostları ilə kəsməyən layiqli insanlara bəxş edəcəkdir. Deməli, şəfaət məsələsi heç də hesab-kitabsız deyildir. Şəfaət də, bir növ insanların niyyətlərinə və əməllərinə bağlıdır. “Ənbiya” surəsinin 28-ci ayəsində oxuyuruq: “Onlar Allahın razı olmadığı şəxslərdən başqasına şəfaət etməzlər!”
Şəfaət məsələsi bir növ insanları tərbiyə etmək yoludur. Allah və Onun layiqli bəndələri, dostlarından rabitəni kəsməmək və günahdan uzaqlaşmaq üçün bir vəsilədir. Yəni nəticədə günahkar insan Allaha ümidvar olaraq, bir daha günah etmir və sonrakı ömür yolunu paklıqla başa vurur. Şübhəsiz, İslam Peyğəmbəri həzrət Mühəmməd (s) “əzəmətli şəfaət” məqamına malikdir. Ondan sonra isə digər peyğəmbərlər, məsum imamlar və hətta alimlər, şəhidlər, arif möminlər... insana şəfaətçi olacaqlar. Qurani-Kərim və saleh əməllər də insana şəfaət edəcək. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Bütün insanlar qiyamət günü Mühəmməd peyğəmbər (s)-in şəfaətinə ehtiyaclıdırlar!”15 “Kənzül-ümmal” kitabında Peyğəmbər (s)-dən nəql edilən bir hədisdə buyurulur: “Qiyamət günü beş şəfaətçi vardır: Quran, “sileyi-rəhim” (qohumlara yaxşılıq), əmanətdarlıq, Peyğəmbəriniz (s) və onun pak Əhli-beyti (ə)!”16
İmam Sadiq (ə) özünün digər hədisində buyurur: “Qiyamət günü “alim” və “abid” (ömrünü yalnız ibadətlə keçirən şəxs) birlikdə Allahın “hüzurunda” olar. Abidə deyilər: “Cənnədə gir!” Alimə isə deyilər: “Dayan və xalqa (onlara verdiyin gözəl tərbiyəyə görə) şəfaətçi ol!”17 Bu hədis şəfaətin fəlsəfəsinə gözəl şəkildə işarə edir.

“BƏRZƏX” ALƏMİ

Biz inanırıq ki, bu dünya və axirət dünyasından əlavə, üçüncü bir dünya vardır ki, “Bərzəx” adlanır. İnsanlar öldükdən sonra onların ruhları məzh Bərzəxdə yerləşdirilir və qiyamət gününə qədər orada qalırlar. Qurani-Kərimdə bu barədə buyurulur: “Onların arxasında (ölümdən sonra) üiyamət gününədək Bərzəx vardır!”18
Əlbəttə, biz Bərzəx aləmi barəsində (onun necə bir aləm olduğuna) dəqiq məlumata malik deyilik. Amma bilirik ki, yaxşıların və mömin insanların ruhu (şəhidlər kimi) Bərzəx aləmində müxtəlif nemətlərə qərq olmuşdur! “Ali-İmran” surəsinin 169-cu ayəsində oxuyuruq: “Allah yolunda öldürülənləri (şəhidləri) əsla ölü sanma, onlar diridirlər və Rəblərinin yanında onlara ruzi (nemətlər) verirlər!”
Həmçinin zalım, tağut və günahkar insanlar və onları müdafiə edənlərin ruhları Bərzəx aləmində əzabdadırlar. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Onların əzabı (Bərzəxdə cəhənnəm) odudur! Hər sübh və şam vaxtı onunla cəzalanarlar. Qiyamət günü gəlib çatdıqda isə (buyurular): “Ali-Fironu ən şiddətli əzabla cəzalandırın!”19
Amma günahları az olan insanlar isə, yuxarıda söylədiyimiz qrupların heç birisinə daxil deyildir. Bu insanlar cəzalandırılmayaraq, Bərzəx aləmində yuxu halətində oxşar bir halda olacaqlar. Qiyamət günü gəldikdə isə ayağa qaldırılacaqlar. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Qiyamət qopan gün günahkarlar and içərlər ki, bir saatdan artıq Bərzəxdə yatmayıblar... Bilik və iman sahibləri isə deyərlər: “Siz Allahın kitabında olduğu kimi qiyamət gününədək Bərzəxdə yatmışsınız. İndi isə qiyamət günüdür və siz bilmirdiniz!”20
İslami rəvayətlərdən birində həzrət Mühəmməd (s) buyurur: “Qəbir, ya behişt bağlarından biri, ya da cəhənnəm quyularından biridir (əmələ bağlı olaraq).”21

MƏNƏVİ VƏ MADDİ MÜKAFATLAR

Biz inanırıq ki, məad həm ruhi, həm də cismi səciyyə daşıyır. Elə buna görə də, axirətdə insanlara bəxş olunacaq mükafatlar, həm mənəvi, həm də cismi olacaqdır.
Qurani-Kərimdə buyurulan bu ayələr: “Ağaclarının altından arxlar axan behişt bağları”;22 “Behişt bağları, onun kölgə və meyvəsi qurtaran deyil”;23 “İmanlı şəxslər üçün pak zövcələr”24 və həmçinin “cəhənnəmin qaynar-yandırıcı odu və ağır əzabları” barəsində gələn ayələr maddi mükafatın, maddi cəzanın nümunələridir. Lakin bunlardan daha əhəmiyyətlisi mənəvi ləzzətlərdir; ilahi mərifətin nuru, Allah-taalaya mənəvi yaxınlıq, onun cəlal və cəmal sifətlərinin cilvələridir. Bütün bunlar vəsf oluna bilməyən dərəcədə ləzzətbəxş və gözəldir.
Qurani-Kərimin bəzi ayələrində behiştin maddi nemətlərini (təravətli bağlar, pak məskənlər və s.) bəyan etdikdən sonra buyurulur: “Allahın razılığı, rizası bunların hamısından üstündür. Ən böyük qələbə Allahın razılığıdır!”25
Bəli, bundan da gözəl ləzzət ola bilməz ki, insan öz məbudu və Allahının tərəfindən qəbul olunduğunu anlasın və Onun razılığını əldə etmiş olsun!
İmam Səccad (ə) buyurur: “Allah-taala möminlərə buyurur: “Mənim sizdən razı olmağım və sizə olan məhəbbətim bəxş etdiyim nemətlərdən daha üstündür.” Onlar bu sözü eşidərək, hamılıqla təsdiq edirlər.”26
Doğrusu, bundan daha ləzzətli nə ola bilər ki, insana Allah tərəfindən belə xitab olunsun: “Ey aram (rahat) olmuş ruh! Allahdan razı olub, Onun razılığını qazandığın halda Pərvərdigarına doğru qayıt! Mənim bəndələrimin sırasına keç və mənim behiştimə daxil ol!”27

Kitаbın аdı: Bizim dini əqidəmiz; Müәllif: Аyәtullаh əl-üzma Mәkаrim Şirаzi - Tәrcümә еdәn: Ə. Rəhimov

1 “Nisa” surəsi, ayə: 87.
2 “Nəhcul-bəlağə”, qısa kəlamlar: 131.
3 “Ənam” surəsi, ayə: 12.
4 “Yasin” surəsi, ayə: 78-79.
5 “Yasin” surəsi, ayə: 79.
6 “Qiyamət” surəsi, ayə: 3-4.
7 Məsələn, “Yasin” surəsi, ayə: 51-52; “Qəmər” surəsi, ayə: 7; “Məaric” surəsi, ayə: 43.
8 “Səcdə” surəsi, ayə: 17.
9 Məşhur hədis söyləyənlər: Buxari, Müslim və məşhur Quran təfsirçiləri Təbərsi, Alusi, Qeytəbi bu hədisi öz kitablarında yazmışlar.
10 “Yasin” surəsi, ayə: 65.
11 “Fussilət” surəsi, ayə: 20-21.
12 “Məryəm” surəsi, ayə: 71-72.
13 Bu hədis azacıq fərqlə məşhur şiə və sünni mənbələrində, məs. “Kənzül-ümmal”, hədis: 39036, “Təfsiri-Qurtubi”, c.6; səh.175; Şeyx Səduqun “Əl-amali” kitabı, bu hədis imam Sadiq (ə)-dan rəvayət edilir. Həmçinin “Səhihi-Buxari” “Əs-siratu cisru cəhənnəm”, c.8, s.146.
14 “Muddəsir” surəsi, ayə: 38.
15 “Biharül-ənvar”, c.8, s.42.
16 “Kənzül-ümmal”, hədis: 39041, c.14, s.390.
17 “Biharül-ənvar”, c.8, səh.56, hədis: 66.
18 “Muminun” surəsi, ayə: 100.
19 “Qafir” surəsi, ayə: 46.
20 “Rum” surəsi, ayə: 55-56.
21 Səhih-Termizi; c.4, 26-cı fəsil: “Sifatul-qiyamət”, hədis: 2460. “Biharül-ənvar”, c.3, s.214-218.
22 “Tövbə” surəsi, ayə: 89.
23 “Rəd” surəsi, ayə: 35.
24 “Ali-İmran” surəsi, ayə: 15.
25 “Tövbə” surəsi, ayə: 72.
26 “Təfsiri-Əyyaşi”, Tövbə surəsi, 72-ci ayənin şərhi; “Əl-mizan”, c.9.
27 “Fəcr” surəsi, ayə: 27-30.



Nəzərlər

Ad və soyadı :
E-mail :
Lütfən əşağıdakı iki ədədin cəmini qeyd edin :
5+7 =